Kijken we straks jaloers naar de AI-wereld, of doen we mee?

We willen netjes blijven, maar eindigen we met lege handen?

AI mocht deze wél maken zonder extra regelgeving. 🎨

Als ik aan kunstmatige intelligentie (AI) denk, zie ik een aantal scenario’s voor me. Scenario 1: een futuristische utopie waarin AI ons leven makkelijker maakt, vervelende klusjes overneemt en eindelijk een mailsysteem ontwikkelt dat niet volloopt met spam. Scenario 2: een dystopische nachtmerrie waarin AI de wereld overneemt en we eindigen als figuranten in onze eigen Black Mirror-aflevering. En dan is er nog scenario 3: Europa doet niets, kijkt toe hoe China en de VS de boel verdelen en eindigt als toeschouwer bij de AI-competitie.

Europa en AI: denken we vooruit, of praten we onszelf klem?

Terwijl de VS en China hun AI-industrieën op topsnelheid uitbouwen, blijft Europa bezig met ethische vraagstukken en regelgeving. Natuurlijk, ethiek is belangrijk, niemand zit te wachten op een wereld waarin AI besluit dat mensen inefficiënt zijn en ons massaal gaat vervangen. Maar als wij in Europa eerst vijf commissies oprichten om te bepalen of AI wel eerlijk genoeg is, terwijl de rest van de wereld al lang en breed AI-gedreven economieën opbouwt, dan hebben we een probleem: achterstand.

Want tegen de tijd dat we eindelijk een AI-beleid hebben waar niemand bezwaar tegen heeft, hebben China en de VS de hele sector al gedomineerd. AI-systemen worden dan niet ontwikkeld door Europese bedrijven met onze normen en waarden, maar door Amerikaanse techreuzen en Chinese staatsbedrijven die hun eigen belangen vooropstellen. Wij worden dan geen mede-bepalers van de toekomst, maar gebruikers van andermans technologie.

Waarom Europa’s AI-achterstand jou gaat raken

Misschien denk je nu: Oké, maar wat dan nog? Waarom zou ik me druk maken over AI? Ik heb het al druk genoeg met werk, huishouden en het ontwijken van irritante AI-chatbots die net te vaak “Hoe kan ik je helpen?” vragen. Maar AI is niet alleen een speeltje voor technerds en grote bedrijven. Dit raakt ons allemaal. Of Europa AI wel of niet serieus neemt, heeft directe gevolgen voor werkgelegenheid, economie, privacy en zelfs de gezondheidszorg.

Neem werkgelegenheid. AI gaat banen veranderen, dat is zeker. Maar wie creëert die banen? Als Europa achterblijft, worden AI-innovaties in de VS en China ontwikkeld en blijven wij afhankelijk van hun technologie. Onze bedrijven worden gebruikers in plaats van makers, en de macht en kennis verdwijnen naar het buitenland.

Ook op privacygebied speelt dit. Europa heeft strikte wetgeving, zoals de GDPR (AVG in Nederland). Dat is goed, want niemand zit te wachten op advertenties die gedachten lijken te lezen. Maar zonder eigen AI worden we afhankelijk van Amerikaanse en Chinese systemen die niet per se dezelfde ethische normen hanteren. Dan beslist AI over ons, in plaats van dat wij er grip op hebben.

En wat dacht je van de gezondheidszorg? AI helpt steeds vaker bij diagnoses en behandelingen. Maar als ziekenhuizen straks software gebruiken die is ontwikkeld voor de Amerikaanse of Chinese markt, missen we de kans op AI die écht aansluit op onze behoeften.

Dus nee, AI is niet alleen een ver-van-je-bed-show. Het is niet alleen relevant voor techbedrijven of programmeurs. Het bepaalt wie de economie van de toekomst controleert. En als Europa niet oplet, worden wij gewoon een afzetmarkt voor technologie die ergens anders wordt gebouwd.

Europa en AI: durven we buiten de lijntjes te kleuren?

We kunnen proberen China en de VS bij te benen met brute rekenkracht en miljardeninvesteringen, maar is dat realistisch? Niet omdat we niet mee kunnen, maar omdat we simpelweg een ander speelveld hebben. Europa is niet Silicon Valley en dat is prima. Maar laten we dan in ieder geval iets doen waar we wel in uitblinken.

Waarom zou Europa AI niet op zijn eigen manier benaderen? Kijk bijvoorbeeld naar Signal, de privacyvriendelijke berichtenapp. Terwijl bedrijven als Meta en Google leven van het doorverkopen van gebruikersdata, draait Signal op donaties en is het 100% reclamevrij. Meredith Whittaker, de directeur van Signal, waarschuwt dat technologie een machtsinstrument is. In een interview met De Correspondent legt ze uit hoe grote techbedrijven AI ontwikkelen op een manier die vooral henzelf ten goede komt. Signal bewijst dat het ook anders kan: technologie die functioneert zonder winstoogmerk, zonder afhankelijkheid van durfkapitaal en zonder de gebruikers te gebruiken als product.

Waarom zouden we AI niet op dezelfde manier benaderen? Waarom laten we de markt bepalen hoe AI wordt ingezet als het ook een publiek goed kan zijn? Stel je voor dat AI geen monopolie is van een paar bedrijven, maar open-source en toegankelijk voor iedereen. Een infrastructuur zoals wegen en waterleidingen, waarin privacy en ethiek geen obstakels zijn, maar de basis.

Naïef? Misschien. Maar als we nu niets doen, is het alternatief dat we compleet afhankelijk worden van Amerikaanse en Chinese AI. En dat klinkt eerlijk gezegd een stuk minder aantrekkelijk.

AI: bouwen we mee of kijken we toe?

Ik ben niet tegen regulering, iemand moet AI in het gareel houden voordat het per ongeluk besluit dat wij mensen inefficiënt zijn en ons gaat opruimen. Maar als we ons blindstaren op regels zonder de industrie zelf te ontwikkelen, dan gaan we hoe dan ook achterlopen.

Moeten we trots zijn op onze ethische AI-aanpak, of kijken we straks jaloers naar de rest van de wereld? Bepalen we zelf de AI-toekomst, of laten we anderen de regels dicteren?

Europa staat op een kruispunt. Nemen we de regie, of worden we de kneusjes van de techwereld?